Alkol Madde Bağımlılığı
Madde kullanım sorunları, toplumun önemli bir kesiminde önemli derecede yeti kaybına neden olur. Erken tanı ve etkili müdahale ile bu sorunlarda belirgin azalma olur. Yasadışı madde kullanımı işlevselliğin birçok alanını olumsuz şekilde etkiler. Kişiler iş yerlerindeki insanlarla, aileleriyle, sosyal çevreleriyle sorun yaşayabilirler, okul başarılarında düşüşler görülebilir, yasalarla başları derde girebilir. Ülkemizde büyük kentlerde yapılan çalışmalar alkole başlama yaşının 12’lere kadar indiğini göstermektedir. En çok başlama 15-22 yaş arasında olmakta ve daha çok erkekler alkole başlamaktadır. Alkol bağımlılığı için elde edilen veriler sıklığının % 1-2 gibi olduğunu göstermektedir.
Ankara AMATEM’de eroin kullanımının tedavisi için başvuran hastaların, tüm hastalara oranı 2004 yılında %8,7 iken bu oran 2009 yılında %38’lere kadar çıkmıştır. Yatarak tedavi gören 18 yaş altı gençlerin 2004 yılında %2 eroin kullanırken 2009 da bu rakam %47 olmuştur. Alkol ve tütünden sonra tüm dünyada en sık kullanılan keyif verici madde esrardır. ABD’de tüm yasadışı madde kullanıcılarının % 76’sı tarafından esrar kullanılmaktadır. Esrarın giderek yaygınlaşan kullanımı ülkemizde de dikkat çekmektedir. 2004 yılında lise öğrencilerine yapılan iki çalışmada yaşam boyu esrar kullanım yaygınlığı % 5,1 ve % 5,8 olarak tespit edilmiştir.
Amfetaminler İngiltere, Avustralya ve Batı Avrupa’nın bazı ülkelerinde esrardan sonra en yaygın olarak kullanılan yasal olmayan maddelerdir. 2002’de yayınlanan bir raporda dünyada yaklaşık 185 milyon kişinin yasal olmayan madde kullandığı, bu kişilerden 33.4 milyonunun amfetamin-metamfetamin kullanıcısı, 7 milyonunun ekstazi kullanıcısı olduğu bildirilmiştir. Genel popülasyon içinde yaşam boyu sedatiflerin tıp dışı kullanımı % 3.3 bulunmuştur. Yasa dışı trankilizan kullanımına başlayanlar 1986 yılından beri artmaktadır. Ayrıca 12-17 yaş grubunda, 18-25 yaş grubuna göre daha çok madde kullanılmaktadır. Benzodiazepin (Xanax, ativan, rivotril, nervium) kullanım bozukluğu nedeni ile başvuranların üçte biri, ilk olarak bu ilacı bir hekimin reçete ettiğini söylemişlerdir. Bağımlılık, aşırı doz, yoksunluk krizi gibi bozukluklara neden olan maddeler; alkol, amfetamin ve benzer etkili ajanlar (Metamfetamin-Ateşbuz), kafein, esrar, kokain, halusinojenler, inhalanlar (Tiner, bally…), nikotin, eroin, fensiklidin ve benzeri maddeler, sedatif-hipnotik-anksiyolitik (Xanax, rivotril, ativan, nervium) etkili ilaçlar şeklinde sınıflandırılmıştır.
Madde kullanımının yol açtığı ruhsal bozuklukları arasında; yüksek doz deliryumu, yoksunluk deliryumu, bunama, kalıcı amnestik (Hafıza kaybı) bozukluk, psikotik bozukluk, duygudurum bozukluğu, anksiyete bozukluğu, cinsel işlev bozukluğu, uyku bozukluğu sayılmaktadır.
Madde kullanım bozuklukları için ülkemizde AMATEM birimleri tedavi vermektedir. Tedaviler ayaktan haftalık veya aylık görüşmelerle ilaç tedavisi kullanılarak yapılabileceği gibi, yataklı kliniklerde yatarak da yapılabilmektedir. Tedaviler arasında ülkemizde arındırma ve yerine koyma tedavileri, uzun etkili implant (Çip) tedavileri, grup tedavileri ve diğer psikoterapi yöntemleri bulunmaktadır.